Fintek Ekosisteminin Sessiz Devrimi: Gömülü Finans

Yüksel Avukatlık Bürosu Kurucu Ortağı Gökhan Yüksel, Fintechtime Temmuz sayısı için yazdı “Fintek Ekosisteminin Sessiz Devrimi: Gömülü Finans”.

“Geleneksel bankacılık sistemleri, uzun yıllar boyunca finansal hizmetlere erişimin tek ve merkezi kanalı olarak işlev gördü. Ancak dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte, kullanıcıların finansal beklentileri ve deneyim tercihleri köklü biçimde değişti. Günümüzde tüketiciler, finansal hizmetlere ayrı bir uygulama üzerinden değil; gündelik olarak kullandıkları dijital platformlar aracılığıyla, görünmez ve zahmetsiz bir biçimde erişmek istiyor. İşte bu beklentinin doğal bir sonucu olarak ortaya çıkan gömülü finans modeli, bankacılık faaliyetlerini tüketici deneyiminin arka planına entegre ederek adeta bir “sessiz devrim” başlatıyor. Makalemde, gömülü finansın tanımından uygulama alanlarına, sağladığı avantajlardan regülasyonların çizdiği sınırlara kadar uzanan çok katmanlı yapısını ele alıyor; Türkiye özelinde gelişen ekosistemin dinamiklerini ve potansiyelini detaylandırıyorum.”

Fintek Ekosisteminin Sessiz Devrimi: Gömülü Finans

Gömülü finans kavramı, aslında bankacılık sektörünün uzun tarihçesinde devrim niteliği taşıyan yeni bir aşama olarak değerlendirilebilir. Yirminci yüzyılın ortalarına kadar bankacılık, fiziksel şubelerde gerçekleştirilen bir faaliyet olarak bilinir ve bankalar yalnızca kendi şubeleri aracılığıyla hizmet verirdi. Dijitalleşmenin hayatımıza girişiyle birlikte önce ATM’ler ve telefon bankacılığı ile başlayan dönüşüm, internet bankacılığının devreye girmesiyle önemli bir ivme kazandı.

2000’li yılların başlarında mobil bankacılık uygulamalarının yaygınlaşmasıyla kullanıcılar, finansal işlemlerini fiziksel mekanlardan bağımsız, istedikleri yer ve zamanda gerçekleştirebilir hale geldi. Ancak tüketici beklentileri hızla değişmeye devam etti. Kullanıcılar artık ayrı bir bankacılık uygulamasıyla vakit harcamak yerine, günlük hayatlarında kullandıkları diğer uygulamalar üzerinden finansal işlemlerini gerçekleştirmek istiyorlardı.

İşte tam bu noktada gömülü finans ortaya çıktı ve bankacılık hizmetlerini kullanıcıların günlük dijital deneyimlerine entegre ederek finansal hizmetleri görünmez kıldı.

Gömülü Finans Nedir?

Sabah telefonunuzdan sık kullandığınız e-ticaret uygulamasını açıp birkaç kıyafet sipariş ediyorsunuz ve ödeme ekranında tek tıkla “şimdi al sonra öde” seçeneği ile işlemi tamamlıyorsunuz. İş çıkışı, kullandığınız saatlik araç kiralama uygulamasında kartınızın bakiyesi azaldığında, anlık mikro kredi seçenekleriyle ulaşımınızı kolayca sağlıyorsunuz. Yaz tatili planı yaparken ödemenizi banka veya finansman şirketi tarafından sağlanan kredi ile hızlı ve kolay şekilde yapabiliyorsunuz. Gün boyunca farkında olmadan kullandığınız tüm bu finansal hizmetlerin arkasında, yaşamınızı kolaylaştıran yenilikçi bir teknoloji var: Gömülü finans.

Finansal kuruluş olmayan şirketlerin, regülasyon kapsamında ödeme, borçlanma, sigorta ve yatırım araçları sağlama yetkisi bulunan kuruluşların servislerine gerçekleştirecekleri entegrasyon ile kendi arayüzleri üzerinden müşterilerine ve/veya üye işyerlerine sunduğu hizmet ve/veya ürünlerle birlikte ödeme, borçlanma, sigorta ve yatırım araçları sağladığı bu model gömülü finans olarak tanımlanmaktadır.

Neden “Sessiz Devrim”?

Gömülü finansın bir “sessiz devrim” olarak nitelendirilmesinin sebebi, tüketicilerin bu hizmetleri günlük rutinleri içinde, zahmetsizce ve farkında olmadan kullanabilmeleridir.

Gömülü finansın yaygınlaşmasıyla birlikte, geleneksel finansal lisanslama ve denetim modellerinin temeli olan “kim finansal hizmet sunar?” sorusu kökten değişmektedir.

Gömülü Finansın Avantajları

Gömülü finansın işletmeler bakımından temel avantajları aşağıdaki üç başlık altında toplanabilir.

• Müşteri Deneyimini İyileştirme: Kullanıcıların tek bir platform üzerinden çok sayıda finansal işlemi kolayca gerçekleştirmesine olanak tanır.
• Gelir Artışı: Platformlara finansal hizmetler eklenerek yeni gelir akışları yaratılır.
• Müşteri Sadakatini Artırma: Kullanıcıların ihtiyaç duydukları hizmetleri doğrudan sunarak müşteri bağlılığını güçlendirir.

Finans sektöründeki güncel teknoloji trendleri de gömülü finansın gelişimini desteklemektedir. Dijital varlık yönetimi NFTler, Merkezi Olmayan Finans (DeFi), yapay zeka ve veri analitiği (müşteriye özel hizmetler ve dolandırıcılık tespiti için) gibi alanlardaki gelişmeler, sektörde önemli dönüşümler yaratmaktadır. Ayrıca, otomatik yatırım hizmetleri sunan “robo-uzmanlar” ve blockchain teknolojisinin finans sektöründe yaratacağı devrim potansiyeli de öne çıkmaktadır; büyük bankalar bu teknolojiye şimdiden yatırım yapmaktadır. Bu teknolojik ilerlemeler, finansal hizmetlerin daha da entegre ve erişilebilir hale gelmesinin önünü açmaktadır.

Gömülü Finansın Hizmet Türleri

Gömülü finans, farklı uygulama alanlarıyla çeşitleniyor:

• Ödemeler ve Ödeme Araçları: Kullanıcıların doğrudan uygulama üzerinden ödeme yapabilmesi, alışveriş platformlarında tek tıkla ödemeler, cüzdan altyapısı, linkle ödeme, tek tıkla ödeme, co-branded kart.
• Kredi ve Finansman: “Şimdi al, sonra öde” (BNPL – Buy Now Pay Later) modelleri, alışveriş kredisi, işletme kredisi (üye işyerleri için), çalışanlar için maaş günü kredisi (payday loan), fatura faktöring.
• Sigorta Hizmetleri: Seyahat rezervasyonu sırasında sunulan seyahat sigortaları, elektronik cihaz satın alırken sunulan ürün sigortaları ve sağlık sigortaları
• Yatırım Hizmetleri: Mobil uygulamalar üzerinden gerçekleştirilen mikro yatırımlar ve otomatik tasarruf planları.

Gömülü Finansın Aktörleri

Başarılı bir gömülü finans çözümü oluşturmak için gereken üç temel yapı taşı altında toplanabilir.

Platformlar: Finansal hizmeti kullanıcıya ulaştıran banka dışı dijital uygulamalar.

Sağlayıcılar: Bankalar, ödeme kuruluşları, elektronik para kuruluşları gibi lisanslı finans kurumları.

Teknoloji Sağlayıcıları: API tabanlı entegrasyon sağlayan ve altyapıyı yöneten hizmet sağlayıcılar.

Platformlar

Sağlayıcılar

Ödemeler ve Ödeme Araçları: Banka, elektronik para ve/veya ödeme kuruluşu ve ödeme altyapısı sunan regüle olmayan fintek şirketi,

Kredi ve Finansman: Finansman kuruluşu, faktoring şirketi, banka

Sigorta Hizmetleri: Sigorta acentesi, banka

Yatırım Hizmetleri: Aracı kurumlar

Gömülü Finans Uygulamaları:

B2C: Dijital cüzdan, kart saklama, ödeme emri başlatma

B2B: Üreticinin, mağaza, franchise alan, bayi gibi işletmelere yönelik finansman ve ödeme çözümleri

B2B2C: BaaS ve/veya FaaS servislerinin bir araya getirilerek ticari müşteri kanalları üzerinden son tüketicilere sunulması.

B2B2B: BaaS ve/veya FaaS servislerinin bir araya getirilerek ticari müşterilere sunulması.

C2C: İkinci el ürün satışlarına ilişkin dijital cüzdan, sanal POS, kart saklama, ödeme emri başlatma

G2G: Yerel hükümetlerin merkezi hükümet için mükelleflerden tahsilat gerçekleştirmesi.

Hukuki Boyut: Regülasyonların Çizdiği Sınırlar

Gömülü finansın yaygınlaşmasıyla birlikte, hukuki uyum büyük önem kazanıyor. Türkiye’de bu alandaki düzenlemeler birden fazla kurumun sorumluluğundadır:

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (“TCMB”): Ödeme ve elektronik para hizmetlerine ilişkin düzenleyici ve denetleyici konumdadır.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (“BDDK”): Bankacılık sektörünü, dijital bankaları ve Servis Modeli Bankacılığı’nı (BaaS) düzenleyici ve denetleyici konumdadır.

Sermaye Piyasası Kurulu (“SPK”): Gömülü yatırım hizmetlerini ve dijital varlıkları (kripto varlıklar, NFT’ler) düzenleyici ve denetleyici konumdadır.

Mali Suçları Araştırma Kurulu (“MASAK”): Kara para aklama ve terörün finansmanıyla mücadele konularında düzenleyici ve denetleyici konumdadır.

Kişisel Verilerin Korunması Kurumu (“KVKK”): Yukarıda yer alan düzenleyicilerin düzenledikleri sektöre ilişkin verilere yönelik düzenlemelerinin yanı sıra, müşteri verilerinin korunması bakımından genel düzenleyici konumunda yer almaktadır.

Yukarıda yer verdiğimiz aktörlerden anlaşılacağı üzere gömülü finans modelinin bu yazıda geçen uygulama örnekleri kapsamında;

• 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ile Dijital Bankaların Faaliyet Esasları ile Servis Modeli Bankacılığı Hakkında Yönetmelik,
• 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri̇, Ödeme Hizmetleri̇ ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun ve ikincil düzenlemeler,
• Finansal Kiralama, Faktöring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri̇ Kanunu ve ikincil düzenlemeler,
• Sigortacılık Kanunu ve ikincil düzenlemeler,
• Sermaye Piyasası Kanunu ve ikincil düzenlemelere
• Kişisel Verilerin Korunması Kanunu

temas eden faaliyetler gerçekleştirilebileceğini, hangi yasal düzenlemeye temas edileceğinin iş modeli özelinde değerlendirilmesi gerektiğini paylaşmak isterim.

Türkiye’deki gömülü finans ekosistemi, çoklu regülatör yaklaşımının getirdiği karmaşıklıkla karakterize edilmektedir. Bu çoklu düzenleyici yapı, gömülü finans şirketleri için uyum sürecini karmaşık hale getirebilir. Bir hizmet, birden fazla kurumun denetimine tabi olabilir. Bu parçalı yapı, işletmelerin sadece mevcut mevzuata uyum sağlamasını değil, aynı zamanda mevzuatın sürekli güncellenmesi karşısında dinamik ve adaptif bir uyum stratejisi geliştirmesini zorunlu kılmaktadır.

Her bir gömülü finans uygulamasının, hukuken iş modeli ve akışları özelinde değerlendirilmesi ve çerçevesinin belirlenmesi ile hizmetin doğrudan kimin tarafından sunulduğunun net bir şekilde kullanıcıyla paylaşılması şartlarının eksiksiz olarak yerine getirilmesi halinde, sunulmasına regülasyonlar bakımından engel olmadığı genel değerlendirmesi yapılabilecektir.

Gömülü finans şemsiyesi altında verilecek hizmetlerin her birinin regüle hizmetler olması sebebiyle hizmet özelinde hizmet veren kuruluş ile müşteri/çalışan/üye işyeri arasında sözleşme ilişkisi kurulması gerektiğini ve bu hizmetlerin regüle bir kuruluş tarafından sunulduğunun özellikle belirtilmesi gerekebileceğini not etmek gerekir. Bu durum hizmetleri gömülü finans şemsiyesi altında sağlayacak şirket ile müşteri/çalışan/üye işyeri arasında sözleşme ilişkisi kurulmasına engel teşkil etmeyecektir.

Genel Değerlendirme

Zamanın giderek kıymetli bir hal aldığı çağımızda fiziksel olarak bir lokasyona gitmeden, farklı şirketlerde müşteri edinim sürecine ayrı ayrı tabi olmadan tek bir sağlayıcıdan ihtiyaçlara yönelik hizmet almanın bireyler açısından da değer kazanması, şirketlerin ürünlerini çeşitlendirerek yeni müşteri edinimi ve gelir kaynağı oluşturması bakımından gömülü finansın önemli bir fırsat olduğu söylenebilir.

Gömülü finans perakendeciler, ticari yazılım firmaları, çevrimiçi pazar yerleri ve telekom şirketleri gibi “dağıtıcı” rolündeki banka dışı işletmeler için müşteri deneyimini geliştirmenin ve bankacılıkla ilgili genel giderlere maruz kalmadan yeni gelir akışları yaratmanın cazip bir yolunu sunmaktadır. Bu avantajların ve uygulama örneklerinin sürdürülebilir olabilmesi için mevzuata uyum, veri güvenliği ve operasyonel şeffaflık gibi konularda titizlikle hareket etmek gerekir.