Üçüncü Ulusal Yapay Zekâ Buluşması’nın Ardından

PwC Şirket Ortağı Mehmet Zeki Önal, Fintechtime Kasım sayısı için yazdı “Üçüncü Ulusal Yapay Zekâ Buluşması’nın Ardından”.

Kapadokya Üniversitesi’nde düzenlenen 3. Ulusal Yapay Zekâ Buluşması’na bu yıl Agentic AI Demo Day jüri üyesi olarak katıldım. Geçmişin izlerini taşıyan bir coğrafyada geleceği konuşmak yine oldukça motive ediciydi. Paneller, girişimlerin yenilikçi çözümleri ve gençlerin çalışmaları, yapay zekânın gelişen yetenekleri kadar insanın değişen rolünü de düşünmemi sağladı. Kararı kim veriyor, sonuçtan kim sorumlu, bu dönüşüm hangi yeni yetkinlikleri gerektiriyor? Buluşmadan aldığım notları Türkiye’nin teknoloji geliştirme, girişimcilik ve sürdürülebilir bir yapay zekâ ekosistemi oluşturma fırsatlarıyla birlikte ele aldım. Veri, teknoloji, eğitim, etik ve insan denetiminin birbirini tamamladığı bu süreçte Kapadokya’nın katmanlı yapısı da anlamlı bir benzetme sunuyor. Çünkü geleceği şekillendirebilmek için bilgiye sahip olmak kadar bilgiyi anlamlandırmak ve doğru kullanmak da gerekiyor.

Buluşmanın Hikayesi

15-16 Ekim 2026 tarihlerinde Kapadokya Üniversitesi Ürgüp Fabrika Yerleşkesi’nde gerçekleştirilen 3. Ulusal Yapay Zekâ Buluşması’nda akademi, iş dünyası, sivil toplum ve kamu temsilcileri ve öğrencilerle bir aradaydık. Kapadokya’nın eşsiz ve büyüleyici ortamında düzenlenen bu keyifli etkinlik geçtiğimiz iki yılda olduğu gibi yine oldukça motive ediciydi. Sizi geçmişe götüren bir yerde geleceği konuşmak herkes açısından farklı bir deneyim.

Misyonundan manifestosuna, katılımcılarından konuşmacılarına, panellerden poster sunumlarına ve girişim yarışmalarına kadar, bir organizasyonun üç sene içinde bu gelişimi göstermesi ve bu olgunluğa gelmesi ise ayrı bir başarı.

Geçtiğimiz sene, yapay zekânın farklı sektör uygulamalarına odaklanan ve benim de “Yapay Zekâ Çağında Mesleğin Evrimi” başlıklı panelde konuşmacı olduğum buluşmada, meslektaşım Ceydağ Tokal “Yapay Zekânın Yön Verdiği Ekonomi: AI ile Finansın Geleceği” başlıklı panelde görüşlerini ve deneyimlerini paylaşmıştı. Hem deneyimlerimizi aktardığımız hem de öğrendiğimiz bir etkinlik olması tabii ki bu seneki katılım motivasyonumuza da yansıdı.

Agentic AI Demo Day

İlk yıl izleyici ve ikinci yıl panelist olarak katıldığım zirveye bu sene farklı bir rolle dahil olmak kendi adıma mutluluk vericiydi. Zirve kapsamında düzenlenen “Agentic AI Demo Day” yarışmasındaki jüri üyeliği görevim hem heyecanlıydı hem de öğreticiydi. Bu kapsamda farklı adımlardan geçerek seçilen beş girişim, geliştirdikleri yenilikçi çözümleri sahnede sunma fırsatı buldu.

Çözüm, pazar, teknoloji, yetkinlik ve ekip gibi farklı kriterlerin kullanıldığı değerlendirmede seçim yapmak zor olsa da ödül alan takımları belirledik; onlar için şimdi hayallerini gerçeğe dönüştürme zamanı. Umarım tüm girişimler kendi kulvarlarında Unicorn olma yolunda başarılı bir şekilde ilerleyecek.

Agenctic AI Demo Day dışında, lise ve üniversite öğrencileri tarafından poster sunumlarının da gerçekleştirildiği buluşmada gençlerin yapay zekâya ilgisini ve bilgisini görmek ayrıca gurur ve ümit vericiydi. Her iki kategoride de ilk üç öğrenci özellikle fikirlerin özgünlüğü ve uygulama alanları ile öne çıktı.

Bu Yılki Buluşmandan Akılda Kalanlar

Katılımcı paydaşların yapay zekâ alanındaki güncel gelişmeleri paylaşmak, yeni fikirleri tartışmak ve geleceğe dair vizyon oluşturmak için buluştuğu zirvenin bu seneki ana teması yapay zekânın her alandaki etkileri ve yapay zekâ ile insan ilişkisiydi. Ve ilişkiyi destekleyecek şekilde yetkinliklerin ve ekosistemin dönüşümü.

Bu bağlamda panellerden aldığım notları kendi yorumlarımla birlikte sizlerle de paylaşmak isterim.

Dönüşen Yetkinlikler

Panellerde tartışmaların ortak paydasında aynı soru vardı: Yapay zekânın kaçınılmaz biçimde dönüştürdüğü bir dünyada, bu dönüşüme nasıl yön vereceğiz? Yapay zekâ çağının asıl ihtiyacı yalnızca bir cevaba ulaşmak değil, o cevabı anlayabilmek ve anlamlandırabilmek. Bilgiye erişimin kolaylaştığı bir dönemde, bilgiyi değerlendirmek, bağlamına oturtmak ve doğru kararlara dönüştürmek her zamankinden daha önemli.

Bu süreçte teknoloji geliştirmek kadar, bu teknolojinin insan ve toplum üzerindeki etkisini anlamak da gerekiyor. İnsan-makine ilişkisinde yapay zekânın daha fazla görevi üstlenmesiyle birlikte “Kararı kim veriyor?”, “Eylemin faili kim?” ve “Sonuçtan kim sorumlu?” soruları giderek daha görünür hale geliyor. Makinelerin karar süreçlerindeki ağırlığı ve otomasyon arttıkça ilişkinin makine lehine gelişmesi, insanın denetim ve sorumluluk rolünün zayıflaması riskini beraberinde getiriyor.

Öte yandan otomasyon, bir mesleğin bütünüyle ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor. Yaygın kaygının aksine, dönüşümün temelinde çoğu zaman mesleklerin yok oluşundan çok iş yapış biçimlerinin değişmesi var. Bu nedenle öne çıkan yaklaşım şu: Yapay zekâ insanların elinden işlerini almayabilir; ancak yapay zekâyı kullanmayı bilen insanlar, bu yetkinliğe sahip olmayanların önüne geçebilir.

Bu değişim yalnızca kullanılan araçlarla sınırlı değil. İşler, yetkinlikler ve organizasyon yapıları birlikte dönüşüyor; bu dönüşüme uyum sağlamak artık bir tercih olmaktan çıkıyor. Özellikle gelecek nesiller için AI-native, yani yapay zekâyı en başından itibaren çalışma ve üretme biçiminin doğal bir parçası olarak benimseyen bir yaklaşım önem kazanıyor.

Hız, verimlilik ve pratiklik, yapay zekânın sunduğu temel faydalar arasında. Ancak AI-native olmak, düşünme, fikir üretme ve karar alma gibi insani yetkinlikleri bütünüyle makinelere devretmek anlamına gelmemeli. Aksi halde yapay zekâyı beslemesini, denetlemesini ve geliştirmesini beklediğimiz doğal zekânın gerilediği bir gelecekle karşılaşabiliriz. Yapay zekâdan alınan çıktıları sorgulamadan bir yerden başka bir yere aktaran kullanıcı, öğrenme sürecine katılmak yerine yalnızca bir postacıya dönüşebilir. Hız ve verimlilik için başlatılan süreç, zamanla düşünsel bir yavaşlamanın kaynağı haline gelebilir.

Bu noktada egemen yapay zekâ, teknoloji feodalizmi ve veri odaklılığın bir tür inanca dönüşmesi anlamında veriperestlik gibi kavramlar önem kazanıyor. Kontrollü ve insanı merkeze alan bir gelişim yaklaşımından uzaklaşıldığında, teknolojiye bağımlılık, karar gücünün belirli aktörlerde toplanması ve verinin amaç olmaktan çıkıp kendi başına bir hedefe dönüşmesi gibi riskler hızla somutlaşabilir.

Veri mahremiyeti de bu tartışmanın ayrılmaz bir parçası. Anonimleştirme işlemleri doğru planlanmadığında, başka veri kaynaklarıyla kurulan korelasyonlar ve tersine mühendislik yöntemleri aracılığıyla kişilerin yeniden tanımlanması mümkün olabilir. Bu durum, GDPR ve KVKK gibi veri koruma düzenlemelerinin etkinliğini zayıflatabilecek bu düzenlemelere duyulan güveni sarsabilecek ciddi bir risk oluşturuyor.

Dolayısıyla sorumlu yapay zekâ yaklaşımı, yalnızca etik ilkeler belirlemekle değil, veri yaşam döngüsünün tamamında teknik ve kurumsal güvenceler oluşturmakla mümkün. Kurumsal benimseme de bu dönüşümün kritik halkalarından biri.

İnsanlığın yararına bir yapay zekâ geliştirmek için sınırlar ve güvenlik mekanizmaları oluşturulmaya çalışılırken, teknolojik ilerlemenin yanında insanın düşünme ve değerlendirme kapasitesini de korumak zorundayız. Çünkü geleceği şekillendirebilmek için bilgiye sahip olmak tek başına yeterli değil; bilge olabilmek gerekiyor.

Yapay zekâ bilgi üretebilir, veriler arasında bağlantılar kurabilir ve karar süreçlerine katkı sağlayabilir. Ancak bu çıktılara anlam vermek, değerleri tartmak ve nihai sorumluluğu üstlenmek insanın rolü olarak kalmalı. Makineler düşünse de ilk ve son tuşa insanın bastığı ilkesini korumak, yapay zekâ çağında yalnızca etik bir tercih değil, sürdürülebilir bir gelecek için temel bir gereklilik.

Dönüşen Ekosistem:

Türkiye açısından tartışmanın önemli boyutlarından biri, yapay zekâ ekosistemine ne katabileceğimiz. Teknoloji ihracatı, bu çerçevede öncelikli konular arasında yer almalı. Bu bağlamda yalnızca yapay zekânın altyapısını, yani “beynini” üretmeye odaklanmak yerine güçlü olduğumuz alanlarda yapay zekânın “kaslarını” geliştirecek çözümlere, modellere ve veriye yönelmek daha uygulanabilir ve katma değerli bir strateji olabilir.

Buradaki fırsat, her alanda küresel teknoloji devleriyle aynı altyapı yarışına girmekten ziyade Türkiye’nin yetkin olduğu sektörlerde gerçek sorunları çözen, ölçeklenebilen ve uluslararası pazarlara taşınabilen teknolojiler geliştirmek.

Buluşmada TÜİK’in 2026 verileri bağlamında ele alınan değerlendirmeler, bireysel yapay zekâ kullanımı ile kurumsal kullanım arasında belirgin bir fark bulunduğuna işaret ediyordu. Kurumların ve kamu kuruluşlarının geride kalmasında finansmana erişim, uygun ekosistem koşullarının oluşturulması ve regülasyon yaklaşımının netleşmesi gibi unsurlar etkili olabilir.

Yapay zekânın ekonomiye ve iş gücüne etkisini yalnızca bir istihdam sorunu olarak görmek bu nedenle yetersiz. Asıl mesele, işlerin, süreçlerin, yetkinliklerin ve organizasyonların nasıl dönüştürüleceği. Kurumların teknolojiye erişimin ötesine geçerek uygulama kapasitesi geliştirmesi, çalışanlarını hazırlaması ve ortaya çıkan faydayı ölçebilmesi gerekiyor.

Yapay zekâ tabanlı çözümler geliştirenler açısından da belirli bir yol haritasına ihtiyaç var: çözümü geliştirmek, pazara taşımak, teknolojiyi doğru kullanmak ve gerekli yetkinlikleri oluşturmak.

Fakat her yenilikçi fikir başarılı bir ürüne veya sürdürülebilir bir iş modeline dönüşmüyor. Teknoloji dünyasının hype cycle olarak tanımladığı beklenti ve heyecan döngüsü, bu ayrımı daha da önemli hale getiriyor. Bir çözümün katma değeri yüksek, ölçülebilir, izlenebilir ve ölçeklenebilir olması; gerçek ve toplumsal bir ihtiyaca ya da somut bir iş sürecine dokunması gerekiyor. Bunun yanında çözümün sonuçlarını takip edecek, gelişimini sahiplenecek bir inisiyatif sahibinin bulunması da kritik. Beklenen fayda ortaya çıkmıyorsa ilk fikre âşık olmadan, sırf emek veya yatırım harcandığı için ısrar etmeden farklı bir odağa yönelmek, inovasyonun doğal bir parçası olarak görülmeli.

Girişken olmak ise tek başına yeterli değil. Girişimciliği destekleyen, finansmana ve yeteneğe erişimi kolaylaştıran, iş birliğini mümkün kılan ve geliştirilen çözümlerin pazara ulaşmasını sağlayan sürdürülebilir bir ekosistem kurulmalı. Bu ekosistem, özel-kamu, iş dünyası-akademi, girişimci-öğrenci gibi farklı yetkinliklere ve bakış açılarına sahip paydaşları aktif olarak içermeli ve ortak hedefler etrafında buluşturmalı.

Türkiye’nin fırsatı, yalnızca yapay zekâyı daha fazla kullanmakta değil; güçlü olduğu alanlarda ve sektörlerde özgün çözümler geliştirerek bunları ekonomik ve toplumsal değere dönüştürmekte yatıyor.

Ortak Mesaj:

Tüm bu notları süzdüğümüzde, 2026-2030 Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı ile uyumlu olacak şekilde herkesin ortak paydada buluştuğu mesaj çok netti: yapay zekâdan korkmadan ve kaçmadan kontrollü ve insanı merkeze alan bir gelişim süreciyle ve sorumlu yapay zekâ yaklaşımıyla ilerlemeyle devam etmek.

Ve tabii ki ülke olarak güvenilir ürün ve hizmet üreten, stratejik sektörlerde çözümlerini ölçeklendirebilen, bölgesinde yatırım ve yetenek çeken bir merkez haline gelmek.

Ulusal Yapay Zekâ Buluşması’nın misyonu açısındansa, bunu sağlamak üzere bir araya gelen tüm paydaşların birlikte çalışmasına olanak sağlamak ve ortak bir zemin hazırlamak. Bu zeminin politika, ar-ge, hesaplama gücü ve eğitimle desteklenmesiyle ortak bir kapasite oluşturmak ve bu kapasiteyi sonuçlara dönüştürmek.

Kapadokya ve Yapay Zekâ

Peki, bu etkinliğin Kapadokya’da yapılması bir tesadüf mü? Yolda ve etkinlik boyunca bunu düşünürken kendimi Kapadokya’ya özel bir dil modelinin ve bununla birlikte çalışan serbest çağrışımlı bir düşünce akışının içinde buldum ve aşağıdaki sonuçlarla karşınızdayım.

Kapadokya, yalnızca etkileyici bir doğal güzellik değil; doğa, zaman ve insan zekâsının birlikte ürettiği çok katmanlı bir dönüşüm hikâyesi. Erciyes, Hasan Dağı ve Göllüdağ çevresindeki volkanik hareketlerin oluşturduğu tüf tabakaları, milyonlarca yıl boyunca rüzgâr ve suyun etkisiyle peri bacalarına dönüştü. Aynı coğrafya, insan eliyle oyulan kaya yerleşimleri, kiliseler ve yeraltı şehirleriyle tarih boyunca yaşamın, korunmanın ve uyum sağlama becerisinin de sahnesi oldu.

Bu yönüyle Kapadokya, yapay zekâ çağını düşünmek için güçlü bir metafor sunuyor. Ham veri nasıl tek başına değer yaratmıyorsa, Kapadokya’nın volkanik dokusu da ancak zamanın, çevresel koşulların ve insan aklının etkisiyle anlamlı bir yaşam mimarisine dönüştü. Bu süreçte, öğrenme, deneyim ve bilginin birikimi elbette ki en önemli araçlar. Derinkuyu ve Kaymaklı gibi yeraltı şehirleri; havalandırma, savunma, depolama ve yaşam alanlarıyla, karmaşık sistemlerin yalnızca teknik değil, aynı zamanda bağlamsal ve stratejik olarak tasarlanması gerektiğini hatırlatıyor.

Bugün yapay zekâ da benzer bir katmanlılık içinde ilerliyor: veri, algoritma ve modeller, altyapı ve enerji, hesaplama gücü, uygulamalar ve çözümler, güvenlik, etik ve insan denetimi birlikte ele alındığında gerçek değere dönüşüyor. Kapadokya’nın yüzeyde büyüleyen, yeraltında ise şaşırtan dünyası bize şunu söylüyor: En kalıcı yenilikler, doğal potansiyeli doğru okuyabilen, onu dönüştürebilen ve sürdürülebilir bir sisteme bağlayabilen zihinlerden doğuyor. Bu süreçte, bazı doğal tesadüfleri öğrenmeye, bazı hataları ve eksikleri ise halüsinasyonlara benzetmek dahi mümkün.

Yüzeyde gördüklerimiz yapay zekâ çözümleri iken, yeraltında çok daha geniş bir dil modeli bizi bekliyor. Bu bağlamda yapay zekânın asıl hikâyesi, aynı Kapadokya gibi, tüm bu katmanları doğru yaklaşıma bir araya getirerek yazılıyor. Bu perspektifle Kapadokya, 2026-2030 Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı’nda bahsedilen merkez olmaya şimdiden aday.

Artık gelenekselleşen Ulusal Yapay Zekâ Buluşması’nın dördüncüsünde seneye yeniden görüşmek dileğiyle.