Misyon Yatırım Bankası Uyum Uzmanı Cemre Doğan, Fintechtime Temmuz sayısı için yazdı “Kripto transferlerinde yepyeni bir dönem başlıyor: Seyahat Kuralı artık Türkiye’de de devrede!”.
“Kripto varlık sektöründe önemli bir dönüm noktası yaşanıyor: Seyahat Kuralı artık Türkiye’de de yürürlükte. Bu düzenleme, kripto transferlerinde gönderici ve alıcı bilgilerinin paylaşılmasını zorunlu kılarak anonimlik anlayışının yerini şeffaflık ve regülasyon uyumuna bırakıyor. Küresel ölçekte kabul gören bu standart, Türkiye’nin de gri listeden çıkma sürecinde kritik bir adım olarak öne çıkıyor. Ancak bu geçiş süreci sadece teknik değil; sektörel dönüşüm, stratejik hazırlık ve altyapı iş birliklerini de zorunlu kılıyor. Makalemde, Seyahat Kuralı’nın Türkiye’deki uygulanışı, yaratacağı etkiler ve uyum sürecinde karşılaşılan zorlukları derinlemesine ele alıyorum.”
Kripto transferlerinde yepyeni bir dönem başlıyor: Seyahat Kuralı artık Türkiye’de de devrede!
Kara paranın aklanması ve terörün finansmanıyla mücadele amacıyla geliştirilen bu düzenleme, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının (KVHS) her transferde gönderici ve alıcı bilgisini paylaşmasını şart koşuyor. Yani sektörü uzun süredir tanımlayan “anonimlik” ilkesi artık yavaş yavaş yerini “şeffaflık” ve “uyum”a bırakıyor. Peki, bu yeni düzenleme kripto dünyasını nasıl etkiliyor? Uygulamada hangi zorluklar ortaya çıkıyor? Türkiye’nin gri listeden çıkışında Seyahat Kuralı’nın rolü ne olabilir?
Peki nedir bu Seyahat Kuralı?
Mali Eylem Görev Gücü (FATF) tarafından tasarlanan Seyahat Kuralı, fonların transferleri sırasında finansal kuruluşlarının gönderici ve alıcı hakkında bilgi paylaşmasını gerektiren kara para aklama ve terör finansmanıyla mücadele eden bir düzenlemedir.
Bahsi geçen düzenleme FATF tarafından kripto varlık hizmet sağlayıcılarını (KVHS) kapsayacak şekilde genişletilmiş ve böylece kripto varlık transfer işlemleri için yeni bir standart belirlenmiştir.
FATF tarafından kapsamı genişletilen bu kural, özellikle kripto varlıklara uygulanması nedeniyle son zamanlarda çok fazla ilgi odağı olmuştur.
Kripto varlıklar için Seyahat Kuralı Neden Önemli
Kripto varlıkların doğası gereği hızlı, düşük maliyetli ve çoğu zaman anonim şekilde gerçekleşen transferleri, regülatörler açısından uzun süredir ciddi bir risk alanı olarak değerlendiriliyor. Seyahat Kuralı, bu risklerin azaltılması ve sektöre şeffaflık kazandırılması amacıyla devreye giriyor.
Aşağıdaki nedenlerle bu düzenleme, kripto sektörü açısından kritik bir eşik oluşturuyor:
- Şeffaflık ve izlenebilirlik sağlıyor: Artık transferlerde yalnızca cüzdan adresleri değil, gönderici ve alıcıya ilişkin kimlik bilgileri de paylaşılmak zorunda. Bu da işlemlerin izlenebilirliğini ciddi şekilde artırıyor.
- Suç gelirlerinin aklanmasıyla mücadeleye katkı sunuyor: Yasadışı faaliyetlerden elde edilen gelirlerin kripto varlıklar yoluyla dolaşıma sokulması, bu kural sayesinde daha kolay tespit edilebilecek.
- KVHS’lere geleneksel finansal kurumlarla benzer yükümlülükler getiriyor: Artık yalnızca bankalar değil, kripto borsaları ve cüzdan sağlayıcıları da kimlik doğrulama ve veri paylaşımına ilişkin ciddi sorumluluklar taşıyor.
- Küresel regülasyon trendine uyum sağlıyor: FATF öncülüğünde şekillenen bu düzenleme, birçok ülke tarafından benimsenmeye başladı. Türkiye’nin de bu sürece katılması, global uyum açısından önemli bir adım.
Yenilikçi Kripto Varlık Sektörü Gelenekselleşme Sürecinde Mi?
Seyahat Kuralı, kripto varlık sektörü için oyunun kurallarını baştan yazıyor desek yanlış olmaz. Sektörün bu kuraldan büyük ölçüde etkilenmesi ve KVHS’lerin globalleşmek için oluşturdukları stratejik planları bu kural sonrasından yeniden tasarlamaları muhtemeldir.
Gün geçtikçe gelişen teknolojisiyle dikkat çeken, yeni, esnek ve dinamik yapısıyla tanınan blockchain tabanlı kripto varlıklar; alım, satım ve transfer işlemlerinde kullanıcıya hız, düşük maliyet ve görece anonimlik sağlayarak öne çıkıyor. Bu işlemlere aracılık eden kripto varlık hizmet sağlayıcıları (KVHS) da iş modellerini uzun süre bu temel avantajlar üzerine kurdu. Ancak Mayıs 2021’de Tedbirler Yönetmeliği’ne yapılan ekleme ile KVHS’lerin Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) yükümlüsü haline gelmesi ve son olarak Seyahat Kuralı’nın devreye girmesiyle birlikte, bu avantajların yerini artık daha çok şeffaflık ve regülasyon uyumu alıyor.
Söz konusu gelişmeler, kripto varlık sektörünü geleneksel finansal yapılarla daha uyumlu hale getiren bir dönüşüm sürecine işaret ediyor. Bu süreçte, sektörün kendine özgü dinamizmiyle birlikte, regülasyonlara entegre olma çabası da giderek artıyor.
Aşağıdaki görsel, kripto varlık kullanıcılarının özgürlükçü ve akışkan yapısının zaman içinde düzenleyici çerçevelerle daha köşeli bir yapıya evrileceğini anlatmaktadır. Sol tarafta yer alan esnek kedi, kripto ekosisteminin doğası gereği sahip olduğu esnek ve dinamik yapıyı temsil ederken, sağ tarafta kavanoz içine sıkışmış kedi, KVHS’lerin regülasyonlara uyum sürecinde karşılaştığı zorlukları ve evrimleşme sürecini simgelemektedir.
Seyahat Kuralına Uyumda Karşılaşılan Zorluklar?
Seyahat Kuralı, global ölçekte kripto transferlerine standart getirmeyi amaçlasa da uygulamada birçok teknik, operasyonel ve yasal zorlukla karşılaşılmaktadır. Bu zorlukları şu başlıklar altında özetleyebiliriz:
- Veri Paylaşımı ve Doğrulama Süreçleri
Veri paylaşımı ve doğrulama süreçlerinde, gönderici konumundaki kripto varlık hizmet sağlayıcısı (KVHS), transfer gerçekleşmeden önce alıcı hakkında gerekli bilgileri toplamalı ve bu verileri karşı tarafa iletmelidir. Ancak alıcı KVHS’nin gelen bilginin doğruluğunu teyit etmemesi durumunda süreç askıya alınmakta, bu da yaptırım listesi ve risk kontrollerinin yalnızca beyana dayalı yapılmasına neden olarak sistemin güvenilirliğini zayıflatmaktadır.
- Yerel Düzenleme Farklılıkları
Yerel düzenleme farklılıkları açısından değerlendirildiğinde, ülkelerin Seyahat Kuralı’nı farklı eşik değerlerle uyguladığı görülmektedir. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri bu eşik değeri 3.000 Amerikan doları olarak belirlerken, Türkiye’de bu sınır 15.000 Türk lirası olarak uygulanmaktadır. Bu tür farklılıklar, özellikle sınır ötesi transferlerde protokol uyumsuzluğu ve buna bağlı hizmet aksaklıklarına yol açabilmektedir.
- Karşı KVHS’ye Yönelik Durum Tespiti Eksiklikleri
Transferin karşı tarafı da bir kripto varlık hizmet sağlayıcısı ise, bu kuruluşun lisans durumu, yasa dışı cüzdanlarla olan olası bağlantıları ve veri güvenliği politikaları gibi kriterlerin dikkatle değerlendirilmesi gerekmektedir. Ancak mevcut durumda sektörde bu tür karşı taraf tespit mekanizmalarının henüz standardize edilmemiş olması, uygulamada çeşitli belirsizlikler ve riskler yaratmaktadır.
- Ortak Altyapı Eksikliği
Ülke içerisindeki kripto varlık hizmet sağlayıcıları arasında dahi veri iletimi, doğrulama ve işlem akışını sağlayacak ortak bir dijital altyapının bulunmaması, operasyonel verimliliği ciddi şekilde düşürürken aynı zamanda müşteri memnuniyetini de olumsuz yönde etkilemektedir.
Bu noktada, özellikle Türkiye’de faaliyet gösteren lisanslı KVHS’lerin, ortak bir sistem üzerinden Seyahat Kuralı verilerini güvenli ve standardize biçimde paylaşmaları elzem hale gelmiştir.
Sonuç ve Öneriler
Kripto sektörü için oyunun kurallarını yeniden yazan Seyahat Kuralı, yalnızca teknik bir regülasyon değil, aynı zamanda kripto varlık hizmet sağlayıcılarının (KVHS) geleneksel finans dünyasına yaklaşmasının bir yansımasıdır. Türkiye’deki uygulama da bu dönüşümün önemli bir parçası.
Bu süreçte aşağıdaki adımlar hem sektörün uyum düzeyini artırmak hem de Türkiye’nin uluslararası itibarını güçlendirmek açısından kritik önemdedir:
- Ortak Altyapı Kurulmalı: KVHS’ler arasında bilgi iletimini, doğrulamayı ve işlem akışını sağlayacak ortak bir dijital altyapı oluşturulmalıdır. Bu sistem, hem operasyonel verimliliği artıracak hem de uyumsuzluk riskini azaltacaktır.
- Sektörler Arası İş Birliği Artırılmalı: Lisanslı KVHS’ler arasında teknik ve hukuki iş birliğini destekleyecek protokoller ve rehberler oluşturulmalıdır. Bu iş birliği, sınır ötesi işlemlerde karşılaşılan “sunrise issue” gibi uyum farklarının yönetilmesini kolaylaştıracaktır.
- Uluslararası Standartlara Uyum Süreci Güçlendirilmeli: FATF’nin gri listesinden çıkış hedefi doğrultusunda, Seyahat Kuralı’na tam uyum, Türkiye’nin kara para aklama ile mücadeledeki kararlılığını göstermek adına önemli bir araçtır. Bu süreç, yalnızca düzenleyici otoritelerin değil, tüm sektör oyuncularının ortak çabasıyla sürdürülebilir hale gelecektir.
Bu adımlar sayesinde Türkiye hem regülasyon uyumunu artırabilir hem de uluslararası kripto ekosisteminde güvenilir bir oyuncu olarak konumlanabilir.
