Echo Bilgi Yönetim Sistemleri A.Ş. Genel Müdür Yardımcısı Nevzat Aslan, Fintechtime Haziran sayısı için yazdı “Baba, Ben Teknoliberteryen Oldum!”.
“Makalemde, 1960’ların devrimci özgürlük idealleriyle şekillenen hippi hareketinin, günümüz dijital dünyasında nasıl teknoliberteryenist bir yapıya dönüştüğünü ele alıyorum. Devletsiz bir toplum hayali kuran çiçek çocuklarının mirasını bugün açık kaynak yazılımlar, VPN’ler, kripto cüzdanlar ve dijital ağlar üzerinden sürdüren yeni nesil dijital aktivistlerin izini sürüyoruz. Görünmez sınırlar arasında özgürlük hâlâ mümkün mü, birlikte düşünelim.”
“Dünya’yı Görebilirsek, Onu Anlayabiliriz.” dedi koca çocuk!
14 Aralık 1938 yılında Rockford, Illinois’te dünyaya gelen Stewart Brand, küçük yaşlarda dahi sıradan şeyleri sıradışı bir merakla inceleyen bir çocuktu. Babası reklamcılık yapıyordu, annesi ise yaratıcı yazarlıkla ilgileniyordu. Bu karışım, Brand’in zihninde hem analitik hem de yaratıcı bir kıvılcım yaktı.
Küçük yaşlardan itibaren doğaya karşı büyük bir ilgisi vardı. Saatlerce çayırları, böcekleri ve gökyüzünü izleyerek hayal kurar; doğanın düzenini, görünmeyen ilişkilerini anlamaya çalışırdı. Çevresindekiler onun “farklı” biri olduğunu erkenden anlamıştı.
Bilimle Hayal Gücünü Buluşturmak: Stanford Yılları
1950’lerin sonunda Stanford Üniversitesi’ne girdi. Biyoloji okudu. Ancak buradaki eğitimi, sadece akademik değildi. Stewart, Amerikan sisteminin sınırları dışında da büyük bir zihinsel evren olduğunu fark etti.
O dönemde San Francisco yakınlarında patlayan Beat Kuşağı, hippi kültürü, bilinç genişletici deneyler ve teknoloji karşıtı hareketler Brand’in kişiliğini derinden etkiledi. Hem bilimsel bilgiye hem de özgür düşünceye inanan bir figür hâline geldi.
Stewart Brand’in yaşamı, sadece bir bireyin değil, aynı zamanda bir çağın ve düşünsel dönüşümün hikâyesidir.
Stewart Brand bir “teknoloji kuşkucusu” değildi. Aksine, doğru kullanıldığında teknolojinin insanlığı özgürleştireceğine inanıyordu.
Ekoloji, sibernetik, uzay bilimi, fütürizm ve tasarım alanlarında onlarca yıl öncesinden öngörülerde bulunmuştur.
Aynı zamanda LSD deneylerine katılmış ve bu deneyimlerin yaratıcılığını ve doğa algısını derinden etkilediğini açıkça dile getirmişti.
(LSD, kimyasal adıyla: Lysergic acid diethylamide. LSD, güçlü bir psikoaktif halüsinojen maddedir. Düşük dozlarda bile bilinç, algı, duygu ve düşünce üzerinde derin etkiler oluşturur. Özellikle 1960’larda karşı-kültür hareketinin ve bireysel farkındalık arayışlarının sembolü hâline gelmiştir. Ergot adı verilen bir mantarın (genellikle çavdarda bulunur) içindeki lizerjik asitten türetilmiştir. 1938 yılında İsviçreli kimyager Albert Hofmann tarafından Sandoz Laboratories’de sentezlenmiştir. Ancak etkilerini ilk fark etmesi, 1943 yılında kendisi üzerinde deney yapmasıyla olmuştur. Bugün tarihe “Bicycle Day” (19 Nisan 1943) olarak geçmiştir; çünkü etkilerini bisikletle eve dönerken yaşamıştır.)
Kişisel Kesişimler!
Tarihsel ve Kültürel Önemi açısından baktığımızda, makalemdeki bazı kişi ve ortak noktalara tam da burada ışık tutmalı!
1960’lar: Harvard Üniversitesi’nden Timothy Leary gibi isimler LSD’yi “bilinç genişletici bir araç” olarak savundu. “Turn on, tune in, drop out” sloganı bu dönemden gelir. Hippi kültürü, LSD’yi bir özgürleşme ve spiritüel aydınlanma aracı olarak benimsedi.
Steve Jobs “Hayatımdaki en derin deneyimlerden biri LSD almaktı.” demiştir. Stewart Brand ve Whole Earth Catalog çevresi, kontrollü LSD’nin yaratıcılığı ve farklı düşünme becerisini artırdığına algıyı derinleştirdiğine ve sistem dışı düşünmeye katkı sunduğuna inanıyordu. Francis Crick (DNA’nın yapısını keşfeden bilim insanı), bazı hipotezlerini LSD etkisi altındayken kurduğunu söylemiştir.
1960’larda LSD’nin yaygınlaşmasıyla birlikte toplumda kontrolsüz kullanım, psikolojik rahatsızlıklar ve kamu düzenini tehdit edici davranışlar artmaya başladı. Özellikle gençler arasında “bad trip” (kötü deneyim) vakaları medyada sıkça yer buldu. Hükümetler bu durumu sosyal bir tehdit olarak gördü ve LSD gibi maddelere karşı sert yasalar çıkardı.
1970’lere gelindiğinde LSD’nin Schedule I Olarak Sınıflandırılması gerçekleşti. “Schedule I”, ABD’deki Controlled Substances Act (Kontrollü Maddeler Yasası) kapsamında kullanılan bir sınıflandırma sistemidir. Bu sınıfta yer alan maddeler: Tıbbi kullanımı yoktur (resmî olarak tanınmaz), kötüye kullanım potansiyeli çok yüksektir, bağımlılık riski yüksektir. Kabul edilir.
Nihayetinde resmi olarak 1970 yılında, ABD’de uyuşturucuya karşı başlatılan “War on Drugs” (Uyuşturucuya Savaş) politikaları kapsamında, LSD, psilosibin mantarları, heroin, MDMA gibi maddelerle birlikte Schedule I kategorisine kondu. Bu şu anlama gelir: LSD’yi üretmek, bulundurmak, dağıtmak veya kullanmak tamamen yasadışıdır. Araştırmalar dahi ancak çok özel izinlerle ve devlet gözetiminde yapılabilir. Bir kişinin LSD ile yakalanması, ciddi cezai sonuçlar doğurabilir (ABD’de federal suç sayılır).
Bir Fotoğraf Çekinebilir miyiz?
1966’da San Francisco’daki North Beach’teki evinin çatısında LSD yolculuğu yaparken Brand, tüm Dünya’nın bir görüntüsünü görmenin gezegen ve kendimiz hakkında düşünme şeklimizi değiştireceğine ikna oldu.
Ardından, NASA’nın o zamanlar söylentisi olan tüm Dünya’nın uzaydan görüldüğü uydu görüntüsünü yayınlaması için, kendi hayatını da değiştiren bir kampanya yürüttü.
O zamanlar Apollo görevleri başlamış, fakat hâlâ Dünya’nın uzaydan çekilmiş net bir fotoğrafı yayımlanmamıştı. Stewart, şunu düşündü:
“Eğer insanlar Dünya’yı uzaydan bir bütün olarak görebilirse, kendilerini sınırların ötesinde hissederler. Ve belki de gezegenlerine daha çok sahip çıkarlar.”
Bu yüzden tişörtler bastırdı, rozetler dağıttı:
“Why haven’t we seen a photograph of the whole Earth yet?”
NASA’yı yıllarca mektuplara boğdu. Ve sonunda, 1972 yılında o tarihi fotoğraf yayımlandı:
“The Blue Marble” – İnsanlık ilk kez evini, sınırları olmayan bir gezegen olarak gördü.
Bu fotoğraf, çevreci hareketin kıvılcımı oldu. Stewart Brand bu anda geleceğe adım attı.
Stewart Brand bugün hâlâ aktiftir. Long Now Foundation’ın kurucusudur.
“10.000 Yıllık Saat” gibi, insanlık tarihini uzun vadeli düşünmeye teşvik eden projelerde yer almaktadır. Projeyi inşa etmek için Jeff Bezos ile birlikte çalışmıştır.
Kendisi, biyoçeşitliliği korumak için genetik mühendisliğe açık görüşlüdür. Teknoloji ve doğayı bir arada düşünen nadir vizyonerlardendir.
Stewart Brand, dünyaya sadece bir yer değil, yaşayan bir sistem olarak bakmayı öğretti.
Onun sayesinde birçok insan kendi hayatının mimarı olabileceğini fark etti.
Ve biz hâlâ onun şu sözüyle yaşamaya devam ediyoruz:
“Stay Hungry. Stay Foolish.”
“Biz bilgiyle özgürleşen bir kültür yaratmak istedik. ‘Stay Hungry Stay Foolish’ bu ruhun özetiydi.”
Stay Hungry. Stay Foolish.
Stay Hungry (Aç kal): Her zaman daha fazlasını öğrenmeye, keşfetmeye, başarmaya istekli ol.
Stay Foolish (Budala kal): Yeni şeyleri denemekten, hata yapmaktan, farklı düşünmekten korkma.
“Aç kal, budala kal” ya da daha anlamlı bir biçimde “Hep meraklı ol, hep öğrenmeye açık ol” anlamına gelir.
Bu söz, yaratıcılığı teşvik eden, konfor alanından çıkmayı ve sürekli gelişmeyi öğütleyen bir motivasyon ifadesidir.
“Stay Hungry, Stay Foolish” cümlesi ilk olarak 1974 yılında yayımlanan ve Kaliforniya’da çıkan “The Whole Earth Catalog” adlı bir derginin son sayısının arka kapağında yer aldı.
“The Whole Earth Catalog”, Stewart Brand tarafından 1968 yılında ilk sayı olarak yayımlandı. Ancak bu, sıradan bir dergi değildi. Dönemin “karşı kültür” (counterculture) hareketinin bir parçası olan çok etkileyici bir dergiydi.
Bu, bir araç kutusuydu. Bir özgürlük manifestosu ve bir Google öncesi internet gibiydi.
“Eğer bir şey yapmak istiyorsan, işte sana kaynakları.”
İçinde şunlar vardı:
- Güneş enerjisi sistemleri, güneş panelleri nasıl kurulur?
- Doğayla uyumlu nasıl yaşanır?
- El yapımı aletler,
- Felsefe, bilim, teknoloji, tasarım, ekoloji sanat kitapları listesi
- El yapımı bir ev nasıl inşa edilir?
- Alternatif eğitim metotları, eğitim kaynakları ve araçları
- Organik tarım ve permakültür bilgileri.
Derginin önsözünde şu yazıyordu: “Biz, sizin kendi hayatınızı şekillendirebilmeniz için buradayız.”
Sloganı: “Access to tools” (Araçlara erişim)
Bu, sadece fiziksel aletler değil; aynı zamanda zihinsel araçlar, bilgi, yöntem ve bakış açılarını da kapsıyordu.
Amaç: İnsanlara kendi kararlarını verebilme ve dünyayı değiştirebilme gücünü kazandırmaktı. Okuyucuların da katkıda bulunabildiği ilk topluluk temelli yayınlardan biriydi. Bir tür ön-internet bilgi kataloğu gibiydi.
Steve Jobs, yıllar sonra bu dergiyi “Google’ın basılı hali” diye tanımlayacaktı.
Steve Jobs demişken…
O da tıpkı Stewart gibi iflah olmaz bir derin düşünürdü.
Sizlerle şahane bir anekdot paylaşmak istiyorum. Sanırım dünyayı değiştiren bu kişilerin, hayata, dünyaya ve teknolojilere bakışını buluşturan bilinç birbirlerinden farklı değil.
Steve Jobs, 2005 Stanford Üniversitesi mezuniyet konuşmasının sonunda şu ifadeyi kullanarak mezunlara hitap etti: “I have always wished that for myself. And now, as you graduate to begin anew, I wish that for you: Stay Hungry. Stay Foolish.”
Bu noktadan sonra söz, küresel bir yaşam felsefesi hâline geldi. Wired dergisi eski editörü Chris Anderson “Jobs’un konuşması bu cümleye hayat verdi. Eskiden bir kült ifadesiydi, şimdi evrensel.” İfadelerini kullanmıştır.
Derin Anlamlar ve Farklı Yorumlar:
Doğru Anlam (Steve Jobs’un bağlamı):
- Stay Hungry: Asla tatmin olma. Her zaman yeni şeyler öğren, yeni fırsatlara açık ol.
- Stay Foolish: Toplumun “mantıklı” dediği yolların dışına çık. Risk al. Başarısız olmaktan korkma.
Bazı kişiler bu ifadeyi şu şekilde yanlış anlamıştır:
- “Foolish” kelimesini aptallık veya cehalet olarak algılayıp, cümleyi “salak kal, cahil kal” gibi yorumlayanlar olmuştur.
- Bazı iş insanları, “hungry” kısmını sadece açgözlü ol gibi kapitalist bir bağlamda okumuştur.
- “Foolish” kısmı bazı çevrelerde sorumsuzluk veya akılsızlıkla karıştırılmıştır.
Oysaki burada “foolish” ifadesi, deneyselliği, konfor alanı dışına çıkmayı, yaratıcı risk almayı vurgular. Bir anlamda “çocukça merak ve cesaret” içerir.
Gelelim “Baba, Ben Teknoliberteryen Oldum!” diyen koca çocuğa…
Bu koca çocuk! üzerinden toparlamak ve aktarmak istiyorum aklımdakileri sizlere… Bu koca çocuğun derdi ne?..
Bana göre bu sorunun cevabı ne kırılgan egolu bir erkeklik krizi ne de orta yaş krizi yaşayan bir adamın zaman harcayacak bir hobi bulma telaşı. Elon Musk‘ın en büyük derdi kendi çıkarlarını maksimize edeceği bir ideolojinin yayılması. Amerikan yeni sağıyla toksik bir flört içerisinde olan teknoliberteryenizmin önce ABD sonra dünyaya hakim olması. Yani her şey rasyonel. Elon Musk’ın amacı, hem savunduğu ideolojiyi küresel ölçekte yaymak hem de kişisel gelirini ve servetini en üst düzeye çıkarmaktır.
Teknoliberteryenizm, devletin olumsuz müdehalelerinin yani regülasyonlarının, kurallarının vergilerinin, denetimlerinin sıfıra indirilmesi ve bu sıfıra indirilmesinin ardından teknolojik yatırımların, şirketlerin önünün açılması. Teknoliberteryenizmi savunanlar şunu diyor: Dünyada bir sürü sorun var. Açlık, ekonomik adaletsizlik, savaşlar ve iklim krizi gibi bir sürü sorun ve bütün bu krizlere ise devletler çözüm bulma konusunda kapasite sahibi değil. Devletler kendi ideolojileri ve kendi siyasi çıkarları doğrultusunda olaylara yaklaşıyor ve demokrasi, hukuk devletinin denetimlerinin yavaşlığı, bürokrasinin çıkardığı engeller nedeniyle de bu sorunlara hızlı çözümler bulamıyor. Bu sorunlara en iyi çözümü ise teknoloji bulabiliyor. Teknoloji de en çok denetim kurallarının bulunmadığı ortamlarda gelişme gösteriyor. Bu nedenle de devlet bu sorunlara çözüm bulmak isteyen teknoloji şirketlerinin önündeki engelleri kaldırmalı. Teknoliberteryenler tam olarak bunu savunuyor. Bu teknoliberteryenizme teknooligarşi, teknokapitalizm diyenler de var fakat ben bu kavramları pek kullanmıyorum zira Teknoliberteryenizm de devletin rolü tam sıfırlanmıyor. Aktif bir gece bekçisi gibi devlet, şirketlerinin önünü açıyor. Güvenliği, piyasanın işleyişini sağlıyor, üstüne üstlük bir de bu şirketlere koşulsuz destek ve finansal teşvikler de veriyor. Trump’ın En son açıkladığı 500 milyar dolarlık Yapay zekâ teşvik paketi bunun bir örneği. Hükümetin adeta bir CEO edasıyla yönetilmesi ve teknoloji şirketlerinin CEO’larıyla eşgüdümlü bir koordinasyon içinde hareket etmesi. İşte Elon Musk‘ın ideolojisinin çerçevesi tam olarak bu!
Hem devleti dönüştürmek hem de gücünü sınırlamak. Musk’ın “hükümetler değil, bireyler çözümler üretmeli” anlayışı, Stewart Brand’in 1960’larda başlattığı “Araçlara erişim özgürlük getirir” felsefesinin dijital çağda yeniden canlanmış hâlidir.
Bugün Elon Musk’ın temsil ettiği bu teknoliberteryenizmin başlangıç fitilini ise belki de hiç tahmin etmediğiniz birileri ateşlemişti. Hippiler!
Evet yanlış duymadınız. 68 kuşağının asi aykırı hippileri.
Hadi 1968’e ışınlanalım, kısa bir süreliğine…
20.yüzyılın ortasında dünya; savaşların, sömürünün, devlet baskısının ve hızla makineleşen toplumların gölgesinde karanlık bir çağdan geçiyordu. Ancak tam da bu dönemde, ABD’nin Batı Yakası’ndan yükselen bir ses, bambaşka bir dünyanın mümkün olduğunu ilan ediyordu. Bu ses, çiçekli elbiseler, rengarenk duvar resimleri, gitar sesleri, tütsü kokuları ve barış işaretleriyle şekillenmiş hippi hareketinin sesiydi. Hippi dönemi, sadece çiçek çocuklarından ya da Beatles dinleyen gençlerden ibaret değil; aynı zamanda toplumsal, kültürel ve siyasi bir başkaldırının, teknolojik gelişimle ve savaş karşıtı düşünceyle harmanlandığı bir kuşak hareketidir.
Onlar, içinde yaşadıkları sisteme kökten bir başkaldırıyı temsil ediyordu. 1960’ların başında şekillenmeye başlayan ve 1967’deki meşhur “Summer of Love” (Aşkın Yazı) ile zirve noktasına ulaşan bu hareket, özellikle ABD’nin Vietnam Savaşı’na müdahalesine karşı yükselen kitlesel tepkilerin odağında doğdu. Savaş karşıtlığı, sadece bir politik duruş değil, aynı zamanda yaşamın kutsallığına duyulan inancın dışavurumuydu. “Make love, not war” (Savaşma, seviş) sloganı, bu anlayışın hem naif hem de radikal özeti gibiydi.
Ancak hippi hareketi yalnızca savaşa değil, aynı zamanda modern toplumun tüm yapısına karşıydı. Kapitalist sistemin dayattığı tüketim kültürüne, bireyleri baskılayan devlet aygıtına, geleneksel aile kurumuna, cinsel tabulara, ırkçılığa, doğanın hoyratça sömürülmesine ve mekanikleşen, yabancılaştırıcı teknolojiye de başkaldırdılar. Onlara göre gerçek özgürlük, insanın kendi bedenine, aklına ve yaşantısına tam olarak sahip çıkmasıyla mümkündü.
Hippiler yaşamlarını sadece düşünsel olarak değil, pratikte de alternatif şekilde kurdular. Pek çok kişi şehirleri terk ederek kırsalda komünler kurdu. Bu komünlerde mal mülk paylaşılır, geleneksel otorite reddedilir, doğayla uyum içinde yaşam sürdürülürdü. “Doğal yaşam” sadece bir slogan değil, bir ideolojiydi. Bugün “organik tarım”, “sade yaşam”, “doğa dostu üretim” gibi kavramlar, köklerini bu dönemden alır.
Hippilerin düşünsel altyapısı oldukça derindi. ABD’li düşünür Henry David Thoreau, doğayla baş başa yaşamayı savunan “Walden” adlı eseriyle ilham kaynakları arasındaydı. Timothy Leary ve Aldous Huxley, psikoaktif maddelerin (özellikle LSD) bilinç açıcı ve ruhsal yolculuk sağlayıcı etkilerini savunurken, Alan Watts ve Herbert Marcuse gibi isimler, Doğu felsefesi ve sistem eleştirisiyle genç zihinleri etkiledi. LSD, marijuana ve diğer bilinç değiştirici maddeler, sistemden kopuşun ve yeni bir gerçeklik algısının aracı olarak görülüyordu.
Elbette bu devrimci hareketin sonsuz olmadığını tarih bize gösterdi. 1970’lerin başından itibaren hippi hareketi dağılmaya, sisteme entegre olmaya veya kendi içinde çelişkilerle yüzleşmeye başladı. Hareketin içindeki bazı çevreler maddi özgürlüğün tamamen ihmal edilmesinden, örgütsüzlükten ya da güvenlik sorunlarından şikayetçiydi. Bazı idealistler hayal kırıklığı yaşarken, sistem ise hippi kültürünü ticarileştirmeye başladı: Barış simgeleri tişörtlere basıldı, “hippi modası” mağazalarda satılır hale geldi. Hareketin radikal ruhu, zamanla bir nostaljiye dönüştü.
Yine de hippi dönemi, yalnızca bir “gençlik modası” değil, modern dünyanın en ilham verici ve düşündürücü özgürlük denemelerinden biridir. Günümüzde kullandığımız pek çok kavram – doğayla uyumlu yaşam, alternatif eğitim, organik tarım, açık ilişki, yoga kültürü, toplumsal cinsiyet özgürlüğü ve hatta kripto-anarşist hareketler – bu dönemden doğrudan izler taşır. Hatta günümüzdeki bazı teknolojik özgürlük hareketleri, örneğin Teknoliberteryenizm veya cypherpunk gibi dijital çağın karşı kültür akımları, hippi ruhunun dijital çağdaki devamıdır bence.
Çiçeklerden Kodlara: Hippi Düşüncesinin Teknoliberteryenizme Evrimi
20.yüzyılın ikinci yarısında dünyayı saran iki büyük dalga vardı. İlki, 1960’ların sonunda San Francisco sokaklarında barış işaretleriyle yürüyen, gitar sesleriyle savaş karşıtı sloganlar atan, doğaya dönüşü ve ruhsal özgürleşmeyi savunan hippilerdi. İkincisi ise 1990’larla birlikte yükselen, internetin gücüne inanan, bireysel mahremiyeti savunan, merkeziyetsiz teknolojilerle özgürlük arayan teknolibertenistler. İlk bakışta bu iki hareket birbirinden kopuk gibi görünse de dikkatlice bakıldığında Teknoliberteryenizmin düşünsel köklerinin büyük ölçüde hippi felsefesinde yeşerdiği aşikardır. Buradaki ana fikir şuydu: Merkezi sistemlere (devlet, okul, banka) bağımlı olmadan, bilgiye ve araçlara erişen birey özgürleşir. İşte bu fikir, 1990’larda yükselişe geçen Teknoliberteryenizmin özüdür.
Bireyin Dijital Devrimi
Teknoliberteryenizm, dijital çağda bireyin teknolojik araçlar (internet, kripto para, açık kaynak, VPN, vs.) sayesinde özgürleşmesini savunan bir ideolojidir. Devletin sansürüne, şirketlerin veri sömürüsüne ve merkezi kontrol yapısına karşı bir dijital karşı kültürdür.
Bu hareketin köklerinde, hippi düşüncesinin şu üç ana unsuru açıkça görülür:
- Bireysel özgürlük: Tıpkı hippilerin bedeni, ilişkileri ve yaşam biçimi üzerindeki otoritelere karşı çıkışı gibi, teknolibertenistler de veri, ifade, para ve iletişim üzerindeki kontrolü reddeder.
- Merkeziyetsizlik: Komünlerde kolektif karar alan hippiler gibi, teknolibertenistler de merkezi otorite yerine dağıtık sistemleri (blockchain, P2P ağları) savunur.
- Alternatif bilgi yapıları: Hippi okulları ve doğa temelli öğrenim modelleri, bugün Wikipedia, açık kaynak yazılım ve dijital arşiv projeleriyle benzer ruhu taşır.
Cypherpunk Manifestoları: Kod, Yeni Protesto Biçimi!
1990’larda cypherpunk hareketi ortaya çıktı. Eric Hughes’un “A Cypherpunk’s Manifesto” adlı bildirisi, devlet gözetimine karşı kriptografi ile bireysel mahremiyetin korunabileceğini savunuyordu. Bu manifesto, teknik olarak kod yazmakla sınırlı değildi; etik, felsefi ve politik bir çağrıydı. Bir anlamda hippi felsefesinin dijital formuydu.
Kripto paralar, sansüre dayanıklı ağlar (Tor), merkeziyetsiz kimlik sistemleri – hepsi bu düşüncenin somut ürünleriydi. Tüm bunlar, modern çağda “özgürlükçü bireyin” dijital ortamda kendine yaşam alanı yaratmasıydı.
Ruhu Hippiden, Aracı Dijitalden Alan Bir Devrim
Bu makalemde hippi hareketinin özgürlükçü ideallerinin, dijital çağda teknoliberteryenist bir yapıya nasıl dönüştüğünü, somut örneklerle ortaya koymaya çalıştım.
Hippi hareketi bir hayal kurdu: Devletsiz, savaşsız, doğayla uyumlu ve özgür bir dünya. Teknoliberteryenizm ise bu hayali dijital araçlarla gerçekleştirmeye çalışan bir mirasçı gibi… Her iki hareketin de temelinde bireyin özgürleşmesi, sisteme karşı alternatif üretmesi ve yeni bir toplum tahayyülü var.
Bugün bir kripto cüzdan kullandığınızda, VPN ile özgürce internete eriştiğinizde ya da açık kaynak bir yazılımı indirip dünyayla paylaştığınızda, farkında olmadan hippi ruhunun dijital torunlarıyla aynı saftasınız.
Ve belki de yeni slogan şudur:
“Make code, not war.”
Sağlıcakla, felsefe ve teknolojiyle kalın…
